kkkk

In mei 1928 vond in Noordwijk een grote oploop plaats van regionale Roomsche Volksbonders. De (Roomsche)  Leidsche Courant deed er verslag van als ware het een militair offensief dat evenwel tegen niemand in het bijzonder gericht was. Hooguit tegen die Volksbonders zelf.

Want de Rooms-Katholieke Volksbond had binnen de Eenheidskerk van Rome een wat revolutionaire oorsprong, die door kardinalen, bisschoppen en andere prelaten angstvallig in de gaten werd gehouden, bang dat deze schapen de verkeerde dam zouden oversteken.

 De oprichting van de RK Volksbond (Amsterdam 1887) was een belangrijk moment in het ontstaan van de katholieke arbeidersbeweging.. In 1887 werden er ter gelegenheid van het 10-jarig pontificaat van paus Leo XIII binnen de katholieke gemeenschap grootse feesten georganiseerd. Met veel pracht en praal werd de aanhankelijkheid aan de paus gedemonstreerd. Voor de arbeiders was deelname hieraan echter niet weggelegd. De uitsluiting van de arbeiders viel bij een aantal personen, onder wie Willem Pastoors (what’s in the name?) in slechte aarde. Zij besloten daarom de RK Volksbond op te richten waarin aan de emancipatie van de arbeiders gewerkt kon worden. Een zuivere arbeidersorganisatie is de Volksbond niet. De meeste leden zijn afkomstig uit de kleine ambachtsbedrijven en niet uit de grootindustrie. De leiding lag ook niet in handen van de werklieden. Dit werd zelfs ongewenst geacht. “Zo ook, geliefde leden van de Volksbond, zoudt gij dwalen door te denken, dat de vierde stand onder leiding van werklieden een betere toekomst zou tegemoet gaan. Zij, die dit denken, zullen zich deerlijk vergissen”, aldus de bisschop van Haarlem, Mgr. C.J. Bottemanne, in september 1900 (bron: Het Geheugen van de Vakbedeging).

Die werklieden konden er niks van, met andere woorden, en men moest zijn zielenheil toch vooral zoeken in het leiderschap van de katholieke elite, dat was een stuk veiliger (voor de beminde gelovige en – niet in het minst – voor de Heilige Moeder der Kerk Zelve).

Maar goed de onrust was geboren en men moest maar zien hoe het revolutionaire elan dat ook katholieke arbeiders in de hens dreigde te steken, ingetoomd kon worden. Daartoe had Paus Leo XIII in 1891 zijn encycliek “Rerum Novarum”  (“Over een omwenteling”) uitgevaardigd,

De encycliek houdt zich bezig met de situatie van de arbeidersklasse en formuleert in de vorm van een aantal uitgangspunten de sociale leer van de Katholieke Kerk. Uitgangspunten van de pauselijke encycliek waren een rechtvaardig loon, het recht op eigendom en solidariteit met de zwakkeren. Als instrumenten om deze doelstellingen na te streven, werden zowel overheidsingrijpen als de vorming van vakbonden genoemd. In zijn uiteenzetting over overheid, industrie en arbeid leidt Leo XIII de Kerk het industriële tijdperk binnen. Zijn pleidooi voor vakorganisaties was niet alleen een vernieuwing binnen kerkelijke kring, maar ook daarbuiten. Leo’s encycliek bevat een kritiek tegenover ongebreideld kapitalisme en veroordeelt tegelijkertijd het marxistisch socialisme, het historisch determinisme en het dialectisch materialisme. Zijn voorgestelde samenwerking tussen arbeid en kapitaal inspireerde tot de vorming van vakbonden en onder meer verschillende vormen van corporatisme (bron: Wikipedia).

Op deze manier probeerde Paus Leo XIII in één moeite door zowel een eigen sociale leer voor de katholieke arbeider te formuleren, als het opkomend socialisme tot in het hellevuur te vervloeken. En daarmee was de teloorgang van de RK Volksbond eigenlijk een feit, ook al beseften de Bonders dat zelf helemaal niet. Ze waren weer volledig door het Katholieke Grootkapitaal en door het hele Roomsche Prelatendom vakkundig ingepakt en mochten in 1928 in Noordwijk met zijn allen een feestje vieren. Maar het was niet hunnie feestje: het was het feestje van de katholieke elite van die tijd, de Deken van Noordwijk voorop. Dezelfde elite dus, waar tegen Willem Pastoors zo fel te hoop was gelopen en waartegen hij zijn Volksbond in stelling had gebracht.

“Vertrouw op uw Herder en houd de schapen dom!” Hoe dom valt in het verslag van de Leidsche Courant goed te lezen.

Advertenties